संवेदी प्रक्रिया अडचणी

संवेदी प्रक्रिया अडचणी समजून घेणे

दररोज आपला मेंदू आपल्या ज्ञानेंद्रियांकडून माहिती घेत असतो — आपण काय पाहतो, ऐकतो, स्पर्श करतो, चाखतो, वास घेतो आणि आपले शरीर कसे हालते. आपल्यापैकी बहुतेकांच्या बाबतीत ही प्रक्रिया नकळत आपोआप होत असते. मात्र काही मुलांना ही संवेदी माहिती वेगळ्या प्रकारे जाणवते. काही संवेदना त्यांना खूप तीव्रपणे जाणवतात, काही मुले सतत संवेदी अनुभव शोधत राहतात, तर काहींना ही माहिती नेमकेपणाने समजून घेणे कठीण जाते. संवेदी प्रक्रियेतील अडचणींचा परिणाम लक्ष, वर्तन, भावना, शिकणे, हालचाल, झोप, जेवण आणि रोजच्या कामांतील सहभागावर होऊ शकतो.

पालक काय पाहू शकतात

काही मुले संवेदी अनुभवांबाबत अतिशय संवेदनशील वाटू शकतात:

व्हॅक्युम क्लीनर, मिक्सर, शाळेची घंटा किंवा गर्दीच्या ठिकाणी कान झाकते (श्रवण संवेदनशीलता)
टॅग, शिवण, मोजे किंवा कापडाच्या पोतामुळे काही कपडे घालण्यास नकार देते (स्पर्श संवेदनशीलता)
केस कापणे, नखे कापणे, दात घासणे किंवा तोंड धुणे टाळते (स्पर्शाबाबतची संवेदनशीलता)
तीव्र प्रकाश, उग्र वास किंवा गजबजलेल्या वातावरणाचा त्रास होतो (दृश्य आणि गंध संवेदनशीलता)
मॉल, वाढदिवसाच्या पार्ट्या, वर्ग किंवा कौटुंबिक समारंभांत गोंधळून जाते (संवेदी अतिप्रतिसाद)

काही मुले सतत संवेदी अनुभव शोधत असतात:

गिरक्या घेणे, झोपाळ्यावर झुलणे, उड्या मारणे, चढणे किंवा फर्निचरवर धडकणे आवडते (वेस्टिब्युलर आणि प्रोप्रिओसेप्टिव्ह शोध)
सतत माणसांना, वस्तूंना किंवा पृष्ठभागांना स्पर्श करत राहते (संवेदी शोधाचे वर्तन)
कपडे, पेन्सिल, खेळणी किंवा खाण्यायोग्य नसलेल्या वस्तू चघळते (तोंडावाटे संवेदी शोध)
सतत 'धावपळ करत' असल्यासारखे वाटते आणि शांत बसणे कठीण जाते (हालचालीचा शोध)
खेळताना, लिहिताना किंवा रोजच्या कामांत गरजेपेक्षा जास्त जोर लावते (शरीराच्या जाणिवेतील अडचणी)

काही मुलांना संवेदी माहिती नेमकेपणाने समजून घेणे कठीण जाते:

हालचाली अवघडलेल्या वाटतात किंवा वारंवार वस्तूंना धडकते (प्रोप्रिओसेप्टिव्ह प्रक्रियेतील अडचणी)
स्वतःच्या आणि इतरांच्या दरम्यानचे अंतर ओळखणे कठीण जाते (शरीराच्या जाणिवेतील अडचणी)
तोल सांभाळण्याच्या हालचाली कठीण जातात (वेस्टिब्युलर प्रक्रियेतील अडचणी)
खेळताना आणि मैदानी खेळांत हालचालींचा मेळ साधणे कठीण जाते (हालचाल नियोजनातील अडचणी)

व्यावसायिक चिकित्सा कशी मदत करू शकते

ऑक्युपेशनल थेरपी मुलांना संवेदी माहिती अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास, तिची प्रक्रिया करण्यास आणि रोजच्या सहभागाला मदत होईल अशा पद्धतीने प्रतिसाद देण्यास शिकवते. यामध्ये पुढील गोष्टींचा समावेश असू शकतो:

प्रत्येक मुलाच्या स्वतःच्या संवेदी आवडी आणि अडचणी ओळखणे (संवेदी प्रोफाइल मूल्यमापन)
संवेदी नियंत्रणाच्या व्यवहार्य पद्धती विकसित करणे (स्व-नियंत्रण कौशल्ये)
लक्ष, सहभाग आणि शिकण्याला आधार देणे (संवेदी आधारित उपचार)
शरीराची जाणीव, समन्वय आणि हालचाल नियोजन सुधारणे (हालचाल नियोजन विकास)
शाळेत, सामाजिक आणि सार्वजनिक वातावरणात मुलाला अधिक आरामात सहभागी होता यावे यासाठी मदत करणे (कार्यात्मक सहभाग)
घर, शाळा आणि रोजच्या दिनक्रमासाठी प्रत्यक्षात वापरता येतील असे उपाय सुचवणे (कुटुंब आणि वातावरणासाठी आधार)
भावनिक नियंत्रण आणि परिस्थिती हाताळण्याच्या कौशल्यांना आधार देणे (सह-नियंत्रण आणि स्व-नियंत्रण)

साहाय्याचा विचार करा जर

•संवेदी अडचणींमुळे कुटुंबाचा दिनक्रम, जेवणाच्या वेळा, शाळेतील सहभाग किंवा झोपेवर परिणाम होत आहे
•तुमचे मूल संवेदी अनुभव इतक्या प्रमाणात टाळते किंवा शोधते की रोजच्या आयुष्यात अडथळा येतो
•रोजच्या वातावरणात तुमचे मूल वारंवार गोंधळून जाते, अस्वस्थ होते किंवा त्याचा भावनिक उद्रेक होतो
•हालचाल, तोल, समन्वय किंवा शरीराच्या जाणिवेतील अडचणींमुळे सहभागावर परिणाम होतो
•वर्तन किंवा भावनिक अडचणींमागे संवेदी कारणे असू शकतात असे तुम्हाला वाटते
•संवेदी अडचण आहे की नाही याबद्दल शंका आहे? तुमचे मूल वारंवार 'खूप मोठा आवाज आहे', 'दुखतंय', 'मला हे नको' असे म्हणत असेल, सतत हालचाल शोधत असेल, किंवा गजबजलेल्या ठिकाणी त्रास होत असेल, तर संवेदी प्रक्रियेकडे लक्ष देणे उपयुक्त ठरू शकते.